Hoofdstuk 8

8. Aanmaak, vervanging, vernieuwing, bewaring en beheer

8.1 Aanmaak van vaandels, standaarden, toebehoren en cravates

De commandanten van de krijgsmachtdelen zijn, elk voor hun krijgsmachtdeel, verantwoordelijk voor de aanmaak van vaandels, standaarden, toebehoren en cravates. De uitvoering ligt bij het KPU Bedrijf van DMO.

  1. De vaandels, standaarden, toebehoren en cravates worden uitsluitend conform de respectieve standmodellen en bijbehorende beschrijvingen vervaardigd. De standmodellen en de desbetreffende beschrijvingen worden –voor alle krijgsmachtdelen– beheerd door het Koninklijk Militair Historisch Museum, of zijn rechtsopvolger.
  2. De complete beschrijvingen van alle standmodellen dienen in kopie ook aanwezig te zijn bij het KPU Bedrijf.
  3. De ontwerpen van aan te maken vaandels, standaarden, toebehoren en van cravates worden, evenals het ontwerp voor een bandelier, voorafgaand getoetst door de Traditiecommissie Krijgsmacht.
  4. Nieuw aangemaakte vaandels of standaarden, toebehoren, cravates en bandelieren worden ter goedkeuring voorgelegd aan de Traditiecommissie Krijgsmacht. Deze laat zo nodig wijzigingen aanbrengen, bij voorkeur voordat één en ander zal worden uitgereikt. Na goedkeuring wordt het vaandel, de standaard of het toebehoren, alsook de cravate, door de zorg van de betrokken bevelhebber bewaard tot aan de dag van uitreiking. De bandelier wordt na goedkeuring direct doorgeleid naar de betrokken commandant.

8.2 Beheer van in gebruik zijnde vaandels, standaarden, toebehoren en cravates

In bijlage B is een instructie over het bewaren en het onderhoud van in gebruik zijnde vaandels, standaarden, toebehoren en cravates opgenomen.

8.3 Vervanging en vernieuwing van vaandels, standaarden, toebehoren en cravates

Over de vervanging of vernieuwing van een (onderdeel of het toebehoren van een) vaandel of standaard, of van een cravate, beslist de desbetreffende commandant van het krijgsmachtdeel. De commandant van het krijgsmachtdeel wint hieromtrent zo nodig het advies in van de desbetreffende restaurator van één der defensiemusea. De Traditiecommissie Krijgsmacht wordt over de voorgenomen vervanging of vernieuwing geïnformeerd. De aanmaak van een vaandel of standaard vergt ongeveer een jaar. Indien alleen het doek aan vernieuwing toe is, blijven de stok (stang) en overige toebehoren ongewijzigd in gebruik.

  1. Als een commandant van een vaandel- of standaardvoerende eenheid van mening is dat het vaandel of de standaard van zijn eenheid, of enig toebehoren dan wel een cravate aan slijtage onderhevig is, informeert hij hierover zijn commandant van het krijgsmachtdeel.
  2. Ook de Traditiecommissie Krijgsmacht kan, bij het uitvoeren van een advies- en assistentiebezoek aan een historische verzameling (zie bijlage F) concluderen dat het vaandel of de standaard van de desbetreffende eenheid aan vernieuwing toe is. De commissie adviseert hierover de desbetreffende commandant van het krijgsmachtdeel.
  3. Het gestelde in beide voorgaande leden geldt overeenkomstig voor de aan het vaandel of de standaard bevestigde onderscheiding(en), toebehoren en cravates.

8.4 Beheer van uit dienst gestelde vaandels, standaarden en toebehoren

Wanneer een vaandel of standaard -al dan niet met toebehoren- uit dienst wordt gesteld, blijft dit (blijven deze) rijkseigendom en worden, als militair cultureel erfgoed van nationaal belang, in beheer overgedragen aan het desbetreffende defensiemuseum.

8.4.1 Versleten vaandels en standaarden

De vervanging van een vernieuwd vaandel of vernieuwde standaard gebeurt zonder enige ceremonie. Zo spoedig mogelijk na de vervanging van een vaandel of standaard door een vernieuwd exemplaar draagt de commandant van de betrokken eenheid het oude vaandel of de oude standaard in beheer over aan het desbetreffende defensiemuseum 1.

8.4.2 Bij opheffing van een eenheid

Indien een vaandel- of standaardvoerende eenheid wordt opgeheven, gebeurt de inname van haar vaandel of standaard, in naam van de Koning, in het algemeen door de desbetreffende bevelhebber of een door deze aangewezen autoriteit.
Zo spoedig mogelijk na de inname zal het vaandel of de standaard door de zorg van de Chef Kabinet van de bevelhebber in beheer worden overgedragen aan het desbetreffende defensiemuseum.

8.4.3 Inname van een vaandel of standaard na tijdelijk gebruik

Een eenheid die uit meerdere eenheden is samengevoegd en gerechtigd is tot het voeren van een vaandel, kan tot de uitreiking van haar nieuwe vaandel of standaard het vaandel, respectievelijk de standaard (dan wel één der vaandels of standaarden 2) van een voormalige eenheid voeren (6.4.2.). Zo spoedig mogelijk na het uitreiken van het nieuwe vaandel of de standaard zal door de zorg van de commandant van de betrokken eenheid het tot dan toe in gebruik zijnde vaandel of de standaard van die voormalige eenheid in beheer worden overgedragen aan het desbetreffende defensiemuseum.

8.4.4 Hergebruik van uit dienst gestelde vaandels of standaarden

Eenmaal uit dienst gestelde vaandels en standaarden kunnen, mits in goede staat, weer in gebruik worden genomen door een heropgerichte eenheid. Het gestelde onder 3.7 is van toepassing.

8.5 Uit dienst gestelde cravates

Zodra een cravate uit dienst wordt gesteld, is het gestelde onder 8.4 van overeenkomstige toepassing.

8.6 Uit dienst gestelde bandelieren

Zodra een van rijkswege verstrekte of betaalde bandelier uit dienst wordt gesteld, is het gestelde onder 8.4 van overeenkomstige toepassing.

8.7 Bruikleen van uit dienst gestelde vaandels, standaarden en cravates

Het bestuur van een historische verzameling kan een verzoek richten aan de directeur van het desbetreffende defensiemuseum om een uit dienst gesteld vaandel of een uit dienst gestelde standaard van een aan de historische verzameling gerelateerde eenheid (langdurig) voor expositie in bruikleen te verkrijgen.
Het verzoek tot museaal bruikleen zal worden ingewilligd indien:

  1. de conditie van het doek expositie gedurende de verlangde periode mogelijk maakt;
  2. de omgevingscondities ter plaatse in de expositieruimte een museaal verantwoord beheer waarborgen.

De zijde waaruit het doek is gemaakt is een zeer kwetsbaar materiaal. Bij de gewenste omgevingscondities valt te denken aan een liggende opstelling in een gesloten vitrine, waarin een zo stabiel mogelijk klimaat 3 is gerealiseerd. De hoeveelheid licht (aantal luxuren per jaar) moet kunnen worden beperkt, ultraviolette straling moet worden buitengesloten. De desbetreffende bruikleenovereenkomst vermeldt nadere aanwijzingen voor het museaal gebruik en beheer.

8.8 In het verleden uit dienst gestelde symbolen die elders worden bewaard

Vaandels en standaarden die ooit door de Koning zijn geschonken aan een stichting of museum, blijven eigendom van en onder beheer van deze respectieve rechtspersonen.
Vaandels, standaarden, toebehoren en cravates die in het verleden, al dan niet met toestemming van de desbetreffende bevelhebber, ter expositie in bewaring zijn gegeven aan historische verzamelingen, zijn rijkseigendom en behoren tot het militair cultureel erfgoed van Defensie. Voor het museaal beheer van deze voorwerpen is de directeur van het desbetreffende defensiemuseum verantwoordelijk. De betrokken directeur neemt deze voorwerpen op in zijn collectieregistratie en beoordeelt of de omstandigheden bij de historische verzameling overeenkomen met de vereisten als genoemd in 8.7. In het bevestigende geval zal de directeur met het bestuur van de historische verzameling ter zake een bruikleenovereenkomst aangaan. Indien de omstandigheden niet overeenkomen zal de directeur in overleg met het bestuur het mogelijke doen om de juiste voorwaarden alsnog te scheppen.

Foto: Atelier Stadelmaier

De vervaardiging van vaandels bij het Atelier Stadelmaier

Foto: C. van Bruggen, Koninklijk Wapen- en Legermuseum, Delft

In het Koninklijke Nederlands Leger- en Wapenmuseum worden de vaandels en standaarden die niet zijn geëxposeerd of in bruikleen zijn bij derden, als militaire cultureel erfgoed, bewaard onder optimale omstandigheden

Foto: W.L. Plink

Vaandel van de Koninklijke Militaire Academie Bandoeng 1941, in beheer op de Koninklijke Militaire Academie te Breda.

Foto: C. van Bruggen, Koninklijk Wapen- en Legermuseum, Delft

Detail van een versleten vaandel uit 1893, voorbeeld van schade als gevolg van gebruik


Voetnoten:

1. Het Museum der Koninklijke Marechaussee te Buren is geen defensiemuseum, maar gelijk te stellen met een historische verzameling. Wanneer de standaard van de Koninklijke Marechaussee wordt vernieuwd dient het buiten dienst gestelde doek in beheer gegeven te worden bij het Koninklijk Nederlands Leger- en Wapenmuseum. Voor een eventuele museaal bruikleen aan een historische verzameling, zie de punten 8.7 en 8.8.

2. Is er sprake van meerdere vaandels of standaarden dan worden de overige exemplaren na opheffing van de eenheden overgedragen aan het desbetreffende defensiemuseum.

3. Temperatuur tussen 16° en 23°C, relatieve vochtigheid tussen 47% en 57%, met zo min mogelijk dagelijkse schommelingen.