Bijlage B Instructie voor het beheer van in gebruik zijnde vaandels, standaarden en cravates

B.1 Algemeen

De aanwijzingen in deze instructie voor vaandels gelden analoog voor een standaard en een cravate.
Een kopie van deze instructie behoort aanwezig te zijn op de plaats waar het vaandel normaliter is opgeborgen, zoals de (vaandel)kast of vitrine, en ook in de transportkist.

B.2 Instructie

Een vaandel moet zodanig worden behandeld en bewaard, dat de kans op schade en verontreiniging minimaal is.

  1. Het vaandel wordt bij voorkeur liggend opgeborgen, in een kast, vitrine, of kist die is voorzien van openingen voor ventilatie. Deze kast, vitrine of kist mag niet tegen een buitenmuur, noch in de directe nabijheid van een kachel of verwarmingselement zijn geplaatst. Dit ter voorkoming van een schadelijk microklimaat.
  2. Wegens de gevoeligheid van het materiaal van het doek (zijde) voor licht, verdient het aanbeveling het vaandel in het donker te bewaren. Bij opslag in een vitrine mag geen direct zonlicht op het vaandel vallen, en evenmin ultraviolette straling via ramen of van lamplicht. Men kan dit voorkomen door gebruikmaking van een folie die ultraviolette straling weert.
  3. Het opslaan van het vaandeldoek afhangend aan de stok is niet toegestaan. Indien het vaandel in een vitrine niet liggend kan worden tentoongesteld, moet het verticaal worden opgehangen aan lusjes aan de bovenzijde van het doek. De lusjes, van gouddraad en niet groter dan de lengte van de franje, moeten aan de bovenzijde zijn aangebracht met een onderlinge afstand van 5 cm. Voorzover dat bij een reeds in gebruik zijnd vaandel nog niet is gebeurd, kan hiervoor contact worden opgenomen met de desbetreffende directie materieel c.q het Landelijk Bevoorradingsbedrijf van de Koninklijke Landmacht (KPU-bedrijf).
  4. Het transport van vaandel en toebehoren vindt uitsluitend plaats in de daarvoor bestemde transportkist 1. Het vaandeldoek is hierbij opgerold en mag niet worden gevouwen of geplooid.
  5. Het eigenmachtig repareren of reinigen van het vaandel is niet toegestaan. De commandant onder wiens beheer het vaandel is beschadigd of verontreinigd, neemt hierover contact op met de Traditiecommissie Krijgsmacht, Utrechtseweg 225, 1213 TR Hilversum. De commissie zal het vaandel en toebehoren op korte termijn (doen) inspecteren en de desbetreffende autoriteit of instantie over de te nemen maatregelen adviseren.
  6. Wanneer de top op de stok (stang) stoffig is mag deze met een zachte doek of met een kwast met zachte haren worden schoongemaakt. Indien verdergaande reiniging noodzakelijk is, wordt gehandeld als bedoeld in het voorgaande lid. Het verguldsel 2 mag onder geen beding met poetsmiddelen of schoonmaakmiddelen worden behandeld.
  7. Indien een vaandel vochtig is geworden moet het, ter vermijding van schimmelvorming, eerst goed drogen voordat het wordt opgeslagen. Hierbij dient als volgt te worden gehandeld.
- Haal het natte vaandel van de stok, omdat anders zuren uit het hout vlekken kunnen veroorzaken.
- Het drogen kan het best gebeuren boven op ongekleurd vochtabsorberend materiaal (papier of handdoeken). Dit materiaal wordt plat neergelegd op een horizontale plaat van kunststof, voorzien van luchtgaatjes, zodat de lucht er doorheen kan circuleren. Bij gebruik van handdoeken moeten die zo groot zijn dat er geen aansluitnaden onder het vaandel liggen, omdat deze tijdens het droogproces zogenoemde ‘moeten’ veroorzaken in de vaandelstof.
- Leg het vaandel, op de ondergrond als hierboven is aangegeven, in een droge, matig warme (16-18 °C), ruimte en laat het langzaam drogen. Onderneem geen pogingen het droogproces te versnellen (middels verwarming, straalkachels, föhn en dergelijke); de traagheid van het droogproces is met name in het laatste stadium heel belangrijk omdat anders ‘bloedende’ kleuren en vuil die door de capillaire werking naar de randen van natte plekken worden gestuwd, kringen zullen vormen die zich daar fixeren; deze zijn naderhand niet meer te verwijderen.
- Vaandels mogen nooit hangend drogen, omdat het vocht omlaag zakt en het materiaal onder aan het doek hierdoor extra zwaar gaat wegen. Dit kan leiden tot draadbreuk.

B.3 Controle door de vaandeldrager/ standaarddrager

De vaandeldrager respectievelijk de standaarddrager heeft de zorg voor het vaandel/ de standaard zolang hij/ zij deze functie bekleedt. Tijdig voor gebruik en in het bijzonder na gebruik controleert hij nauwkeurig de staat van het doek met alle toebehoren.
Onderstaande aandachtspunten zijn daartoe hulpmiddel.

  1. Het doek
    - Controle op slijtage, beschadiging, reinheid
    - Controle op stiksels
    - Controle op vocht
  2. De cravate
    - Controle op slijtage, beschadiging, reinheid
    - Controle op stiksels
    - Controle op de vorm van de strik
    - Controle op aanwezigheid der bevestigingskoorden
    - Controle op vocht
  3. Het vaandelkoord met kwasten
    - Controle op slijtage, beschadiging, reinheid
    - Controle op stiksels
    - Controle op vocht
  4. De vaandeltop
    - Controle op slijtage, beschadiging, reinheid van alle onderdelen
    - Controle op bevestiging van onderdelen
  5. De stok (stang)
    - Controle op slijtage, beschadiging, reinheid, met name van de schroefdraad
    - Controle op vocht
  6. De bandelier
    - Controle op slijtage, beschadiging, reinheid van alle onderdelen
    - Controle op stiksels
    - Controle op de bevestiging van de schoen
    - Controle op vocht of uitdroging
  7. De opberghoes
    - Controle op slijtage, beschadiging, reinheid
  8. De transportkist
    - Controle op slijtage, beschadiging, reinheid
    - Controle op hang- en sluitwerk
    - Controle op aanwezigheid van deze instructie
     

Foto: W.L. Plink

Een voorbeeld van een in eigen beheer gemaakte vaandelvitrine bij de Mijnendienst.

Foto: C. Van Bruggen, Koninklijk Nederlands Wapen- en Legermuseum, Delft

Lusjes voor een stok

Foto: W.L. Plink

Het busje wordt geplaatst tussen vaandeltop en de stok.

Foto: W.L. Plink

Foto: W.L. Plink

Een voorbeeld van het ophangen van een vaandel in een vitrine. Het afgebeelde busje en de steunen in de kast voor de vaandeltop zijn in eigen beheer door de eenheid vervaardigd.


Voetnoten:

1. Zolang als nog niet is vastgesteld hoe een transportkist is samengesteld en aan welke eisen deze moet voldoen kan voor het  vervoer ook gebruik worden gemaakt van de transporthoes dan wel een bij de eenheid in gebruik zijnde kist.

2. Dan wel de vervangende kunststoflaag